Да юбілею раёна

У канцы студзеня 2020 года ў раённым Доме культуры прайшло ўрачыстае мерапрыемства, прысвечанае 80-годдзю ўтварэння раёна....

Музейны ўрок у школе

Навуковымі супрацоўнікамі нашага музея быў падрыхтаваны новы музейна-педагагічны занятак "Падарожжа ў свет школьных...

Да Дня беларускай навукі

26 студзеня 2020 года ў нашай краіне адзначаецца Дзень беларускай навукі.З гэтай нагоды наш музей і раённая бібліятэка...

Светлай памяці Юозаса Булькі

11 студзеня 2020 года ў мосарскім касцёле Святой Ганны было надзвычай шматлюдна. Акрамя мясцовых парафіян на імшы...

Глыбокае на старым фотаздымку

Фонды нашага музея папоўніліся новым каштоўным экспанатам. Гэта фатаздымак, зроблены невядомым фатографам у 1920-30-я гады...

Дарогамі вайны. Глыбоцкі раён

Нарысава-публіцыстычная праграма, прысвечаная 75-годдзю вызвалення Беларусі ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў, уключае...

Рэха вайны

4 лістапада 2019 года падчас рамонтных работ будынка штаба вайсковай часткі ВК-13 былі знойдзеныя фрагменты надмагільных...

Ксёндз пралат Юозас БулькаВосенню 1988 года ў вёску Мосар Глыбоцкага раёна прыехаў новы жыхар. Гэтага невысокага, пажылога чалавека (на той час яму было амаль 63 гады), які размаўляў з моцным акцэнтам, звалі Юозас Булька. Ён прыехаў у Мосар, каб узначаліць мясцовую каталіцкую парафію Святой Ганны. Наўрад ці маглі вяскоўцы ў той час уявіць сабе, што гэты немалады святар з дзіўным імем у хуткім часе зменіць жыццё ўсёй вёскі. Пры гэтым назваць новага ксяндза вопытным святаром не даводзілася, бо святаром ён стаў усяго за год да прыезду на Глыбоччыну. Яго шлях да служэння Богу аказаўся незвычайна доўгім.
Ля роднай хатыЮозас Булька нарадзіўся 27 снежня 1925 года ў невялікай літоўскай вёсцы Рыпайчай Уцянскага раёна ў сялянскай сям’і. Бацькі рана не стала, хлопчыка выхоўвалі маці, бабуля і цётка-манахіня. З маленства Юозас марыў стаць святаром, але вайна, якая прыпала на яго юнацкія гады, унесла свае карэктывы. Рэлігійны ўціск, што пачаўся ў Літве пасля далучэння да Савецкага Саюза, таксама не садзейнічаў здзяйсненню дзіцячых мар. Таму пасля вайны, атрымаўшы школьны атэстат, ён паступае ў сельскагаспадарчы тэхнікум, але адтуль па словах самога святара яго “выкінулі за веру”. У выніку малады чалавек уладкоўваецца на Вільнюскі завод электравымяральнай тэхнікі простым рабочым, з цягам часу на тым жа прадпрыемстве пераходзіць на працу ў аддзел кадраў.
Юозас з блізкімі яму людзьмі - матуляй і цёткайУжо тады будучы ксёндз праявіў актыўную грамадзянскую пазіцыю, стаўшы кіраўніком пярвічнай арганізацыі таварыства Чырвонага Крыжа, прычым свае словы ён заўсёды імкнуўся пацвердзіць справай. Пад час працы ў Вільнюсе Юозас Булька ахвяраваў для выратавання іншых 15 літраў крыві, атрымаўшы за гэта нагрудны знак “Ганаровы донар СССР”. Другім кірункам яго дзейнасці стала сапраўдная вайна з п’янствам, якую ён вёў на заводзе не звяртаючы ўвагі на пасады. Нарэшце, не гледзячы на значныя поспехі ў гэтай карыснай справе, канфлікт з начальствам вымусіў рупліўцу на ніве цвярозасці пакінуць прадпрыемства не дапрацаваўшы некалькі год да пенсіі.
Падрыхтоўка да экзаменаўГэты, здавалася б, удар лёсу, на самой справе стаў для немаладога ўжо чалавека пэўнай кропкай адліку новага жыцця. Юозас Булька пачынае служыць закрыстыянам у касцёле, потым паступае на вучобу ў духоўную семінарыю. Яго дзіцячым памкненням было наканавана рэалізавацца ў 1987 годзе, калі ў польскім горадзе Улацлавак Юозас Булька прыняў сан каталіцкага святара. У наступным годзе наваспечаны ксёндз па запрашэнню біскупа Тадэвуша Кандрусевіча прыязджае ў Беларусь, каб служыць Богу і людзям у Мосары і Удзела.
Прадстаўнікі пярвічных арганізацый таварыства Чырвонага КрыжаУ вёсцы Удзела яго чакала сумная карціна – велічны мясцовы храм знаходзіўся ў жахлівым стане. Адабраны ў вернікаў у 1948 годзе, касцёл дзесяцігоддзямі выкарыстоўваўся ў якасці калгаснага сховішча, і пасля вяртання адноўленай парафіі, патрабаваў значнага рамонту. Прыгожы мосарскі храм хоць і быў у савецкія часы пакінуты за вернікамі, але з-за адсутнасці ксяндза, доўгі час быў у заняпадзе. Новаму мосарскаму пробашчу не было калі засмучацца, Юозас Булька разумеў, што толькі праз цяжкую працу аб’яднанымі намаганнямі ўсіх парафіян будзе магчымым аднаўленне абодвух каталіцкіх святынь, і ў гэтай працы ён стаў сапраўдным прыкладам для сваёй паствы.
Пасвячэнне ў ксяндзы. Улацлавак. 1987 годДзеля справы аднаўлення храмаў святар не шкадаваў анічога – немалыя сродкі, што былі ў яго пасля продажу вільнюскай кватэры, а таксама грошы з ашчаднай кніжкі пайшлі менавіта на гэтыя патрэбы. Адрамантаваўшы ўдзелаўскі касцёл Юозас Булька засяродзіўся на працы ў Мосары, пераўтварыўшы касцёл Святой Ганны ў адзін з найбольш вядомых каталіцкіх храмаў Беларусі. Імкнучыся наблізіць вяскоўцаў да Бога, ксёндз пастараўся паказаць веліч Творцы праз хараство прыроды, створанае рукамі саміх вернікаў. З гэтага і пачалася работа па добраўпарадкаванню прыкасцельнай тэрыторыі, будучага буйнога культурна-дэндралагічнага комплексу са шматлікімі скульптурнымі кампазіцыямі, капліцамі і алеямі. Не абмяжоўваючыся адным Мосарам, Юозас Булька вёў будаўніцтва касцёлаў у Шаркаўшчыне, Варапаева, вёсцы Парыж.
Адраджэнне святыні ў вёсцы УдзелаАсобнай старонкай у яго святарскім служэнні стала барацьба з п’янствам. У свой час ксёндз Булька пабываў у кожнай мясцовай сям’і, дзе былі праблемы з алкаголем, адгукаўся на кожную просьбу аб падтрымцы, многім людзям дапамог вярнуцца да сапраўднага жыцця.
У парафіяльным музеіКлапаціўся мосарскі пробашч і пра захаванне гісторыка-культурнай спадчыны краю, прычым як матэрыяльнай, так і духоўнай. Яго намаганнямі ў невялікім касцельным свірне быў створаны этнаграфічны музей, ён аднавіў у Мосары народнае свята Купалле, традыцыйна звязанае тут з Урачыстасцю Святога Яна Хрысціцеля. Праз дзесяць год пасля смерці Юозаса Булькі свята па-ранейшаму аб’ядноўвае ўсіх жыхароў вёскі.
За сваю дзейнасць гэты чалавек неаднаразова ўдастойваўся ўзнагарод як ад духоўных, так і ад свецкіх улад: тытул каноніка Віцебскай дыяцэзіі, прэмія “За духоўнае адраджэнне”, медаль Францыска Скарыны і інш. Але галоўнай узнагародай для яго была любоў і бязмежная павага людзей, сярод якіх ён жыў, служэнню якім ён аддаваў усе свае сілы.
9 студзеня 2010 года на 85-м годзе жыцця святара не стала, праз два дні яго пахавалі каля касцёла Святой Ганны, у сценах якога на працягу дваццаці год ён маліўся за наша выратаванне. Вечная памяць пра ксяндза пралата Юозаса Бульку назаўсёды застанецца ў нашых сэрцах.

 

У кожным горадзе і гарадскім пасёлку Заходняй Беларусі ёсць вуліца ці плошча, што носіць імя 17 верасня, і Глыбокае – не выключэнне з гэтага правіла. Гэта абсалютна справядлівы парадак, бо ў гісторыі нашай краіны не так многа падзей, якія б мелі лёсавызначальнае значэнне для беларускага народа, як гэта памятная дата. 17 верасня 1939 года нарэшце пачало аднаўляцца адзінства беларускага народа, якога мы былі пазбаўлены на працягу амаль двух дзесяцігоддзяў.

Народны Сход Заходняй БеларусіПерад тым як пачаць разгляд падзей, што адбываліся ў Заходняй Беларусі (і ў тым ліку на Глыбоччыне) увосень 1939 года, трэба звярнуцца да абставін, якія фактычна прадвызначылі 17 верасня. Рэвалюцыйныя ўзрушэнні 1917 года адкрылі шлях да нацыянальнага самавызначэння беларусаў, яны ж распачалі працяглы перыяд палітычнай нестабільнасці на нашых землях, які ў рэшце рэшт скончыўся савецка-польскай вайной 1919 – 1921 гг. Сітуацыя на фронце, якая складвалася не на карысць Чырвонай арміі, вымагала ад савецкага боку ісці насустрач патрабаванням польскіх дыпламатаў. Асаблівы трагізм гэтай сітуацыі для Беларусі заключаўся ў тым, што кіраўніцтва маладой БССР не магло ніякім чынам паўплываць на ход мірных перамоў, бо беларуская дэлегацыя па патрабаванню Польшчы была адхілена ад удзелу ў іх. Зрэшты, гэты погляд раздзяляў і наркам замежных спраў РСФСР Г. Чычэрын, які лічыў, што беларуская дэлегацыя “там перакуліць усе нашы дыпламатычныя камбінацыі”. Такім чынам, інтарэсы Беларусі на дадзеных перамовах засталіся безабароннымі.
18 сакавіка 1921 года ў Рызе прадстаўнікамі дэлегацый быў падпісаны мірны дагавор. Закладзеныя ў ім супярэчнасці рабілі дагавор нетрывалым, што яскрава выявілася ў 1939 годзе. Рашучую пазіцыю адносна “ганебнага міру” занялі кіруючыя органы БНР на чале са старшынёй Рады міністраў, нашым земляком Вацлавам Ластоўскім, які ў адным з мемарандумаў заяўляў, што “ні Расія, ні Польшча не правамоцны гаварыць аб будучыні Беларусі”. На вялікі жаль, ні БССР, ні БНР не маглі пацвердзіць зброяй сваю рашучасць абараніць народ краіны ад немінучага падзелу.

У розныя гістарычныя перыяды знішчальная сіла пажараў у адзін момант змяняла лёсы гарадоў, падзяляючы іх на «да» і «пасля». І Глыбокае, якое бярэ пачатак сваёй летапіснай гісторыі з 1414 года, гэтая бяда таксама не абыходзіла бокам. Мястэчка практычна цалкам было знішчана агнём у ліпені 1700 года. Дакументальна вядома, што падчас пажару згарэла 80 асобных дамоў, 50 гумнаў, 40 крамаў з усімі таварамі, 60 свірнаў з рознымі таварамі, воскам, розным збожжам і 30 клетак з гаспадарчымі рэчамі. Знішчальная стыхія крыху меншымі маштабамі наносіла шкоду нашаму населенаму пункту неаднаразова на працягу XVIII-XIX стст., што рабіла неабходным развіццё супрацьпажарнай справы [1, с. 53].
Паступова, пачынаючы з XIV ст., на беларускіх землях барацьба з пажарамі становіцца абавязкам усіх гараджан. А неад'емнай дэталлю гарадоў сталі вулічныя начныя вартаўнікі-клікуны, якія нагадвалі пра неабходнасць асцярожнага абыходжання з агнём. Гісторыя прафесійнай пажарнай службы на беларускіх землях бярэ свой адлік з 1853 года, калі была створана першая пажарная дружына ў Мінску. Разам з прафесійнымі камандамі, сталі паступова стварацца і добраахвотныя пажарныя аб’яднанні: у Віцебску (1872 г.), Мінску (1876 г.), Полацку (1876 г.), Барысаве (1890 года), Нясвіжы (1891 г.), Пінску (1892 г.), Лепелі (1894 г.).

15 лютага - дзень вываду савецкіх войскаў з Афганістана. Амаль у кожным беларускім горадзе ў знак памяці і павагі да воінаў-інтэрнацыяналістаў устаноўлены помнікі і ўзведзены мемарыялы. Помнік воінам-афганцам у Глыбокім мае сваю гісторыю, пра якую хацелася б згадаць, гартаючы пажоўклыя старонкі газеты «Веснік Глыбоччыны» за 2000 год. У артыкуле Ганны Капшуль «Ушанаванне подзвігу воінаў-афганцаў» за 6 красавіка 2000 года паведамлялася:

Помнік воінам-афганцам (фота 1995 г.)“У 1995 годзе раённы савет воінаў-інтэрнацыяналістаў выступіў з прапановай аб рэканструкцыі памятнага знака нашым землякам, якія загінулі пры выкананні воінскага абавязку ў Афганістане. Раённы выканаўчы камітэт падтрымаў гэтую ініцыятыву, і работа пачалася. Знайшлі выканаўцу праекта помніка, заключылі дамоўленасць з Мінскім мастацка-вытворчым камбінатам, актывізавалі работу па прыцягненню спонсарскіх ахвяраванняў. Значную матэрыяльную падтрымку аказала Полацкае прамыслова-камерцыйнае прадпрыемства “Трыяда”, былое малое прадпрыемства “Спадарожнік”, паступілі сродкі з раённага бюджэту, шэрагу прадпрыемстваў і арганізацый раёна”.

Глыбоччына – рэгіён з вельмі складанай гісторыяй. Асабліва гэта датычыцца першых дзесяцігоддзяў ХХ стагоддзя, калі палітычная сітуацыя тут змянялася вельмі імкліва. Жыхары рэгіёна жылі то “пры цары”, то “пры немцах”, то “пры Саветах”, то “пры паляках”… І кожная ўлада ўстанаўлівала свае парадкі. Змены, як правіла, датычыліся ўсіх аспектаў жыцця, у тым ліку і сістэмы адукацыі. Аб тым, як змяняліся школы ў пазначаны перыяд, пойдзе гаворка ў гэтым артыкуле.

У дарэвалюцыйнай Расіі, у складзе якой знаходзіліся і беларускія землі, існавала дастаткова складаная сістэма адукацыі, якая налічвала каля 30 розных устаноў. Аднак доўгі час шырокія масы знаходзіліся па-за гэтай сістэмай. Паводле звестак перапісу 1897 г., агульная колькасць пісьменных на землях Беларусі складала толькі 25,7% ад усяго насельніцтва.
Фундаментам сістэмы народнай адукацыі ў краіне з’яўляліся пачатковыя народныя і гарадскія вучылішчы, якія служылі для прадстаўлення пачатковай адукацыі мяшчанам і сялянскім дзецям, а таксама царкоўна-прыхадскія школы – самая масавая і даступная навучальная ўстанова.
Царкоўна-прыхадскія школы ў кожным праваслаўным прыходзе сталі інтэнсіўна стварацца пасля 1884 года, калі былі прыняты “Правила о церковно-приходских школах”. Яны знаходзіліся ў падпарадкаванні Свяцейшага Сінода, і дзяліліся на аднакласныя і двухкласныя. Педагагічную дзейнасць тут ажыццяўлялі святары прыходаў, д’яканы, а таксама настаўнікі, што скончылі пераважна царкоўна-настаўніцкія школы і епархіяльныя вучылішчы. У аднакласных вывучалі Закон Божы, царкоўныя спевы, пісьмо, арыфметыку, чытанне. У двухкласных школах, акрамя таго, вывучалі гісторыю. Таксама існавалі школы граматы, якія давалі дзецям меншы аб’ём ведаў, заняткі ў іх вяліся па праграме першага года навучання ў царкоўна-прыхадской школе. Заняткі тут пачыналіся пасля заканчэння палявых работ і доўжыліся да новага пасяўнога цыклу. У канцы ХІХ – пачатку ХХ ст. на Глыбоччыне дзейнічала ўсяго 70 царкоўных школ, у тым ліку 8 царкоўна-прыхадскіх, астатнія – школы граматы.

11 лістапада 1918 года скончыўся адзін з самых шырокамаштабных і кровапралітных канфліктаў у гісторыі чалавецтва - Першая сусветная вайна (1914 -1918 гг). Пра падзеі першага этапу вайны на землях Глыбоччыны і аб нашых земляках, удзельніках баявых дзеянняў было расказана раней. Сёння мы прапануем працягнуць расказ пра Першую сусветную.

Бежанцы на вуліцах беларускага мястэчкаБуржуазная рэвалюцыя ў лютым 1917 года не прынесла завяршэння вайны. У войску нарастала незадаволенасць. 18 красавіка 1917 года ў Глыбокім адбыўся сход, на якім была прынятая рэзалюцыя аб спыненні вайны: «Даволі забойстваў. Даволі апусташэння. Бо ўвесь цяжар абрынецца на нас - рабочых і сялян. Сотні мільёнаў нашых братоў кідаюцца ў пашчу бога вайны, гіне дабрабыт народаў, не даючы ім нічога і адымаючы ўсё... Далоў вайну! Няхай жыве свет без анексій і кантрыбуцый!»
Падзеі Кастрычніцкай рэвалюцыі ў Петраградзе ў лічаныя дні дакаціліся да Глыбокага. Ужо ў лістападзе тут была ўстаноўлена савецкая ўлада, а для падтрымання парадку быў арганізаваны атрад Чырвонай гвардыі.

Шведская падлога Глыбоцкага храмаБудаўніцтва касцёла і кляштара кармелітаў босых у Глыбокім вялося ў сярэдзіне ХVII стагоддзя. Архіўныя крыніцы і інвентары касцёла ўзгадваюць той факт, што храм з самага пачатку меў мармуровую падлогу. Сёння з упэўненасцю можна сцвярджаць, што матэрыял для падлогі Глыбоцкага кармеліцкага касцёла (сучасны будынак праваслаўнай царквы) завезлі са Швецыі. "Шведскі камень", "шведскі мармур", "lapis sueticus", "шведская падлога" або "вазаўская падлога" - назва папулярнага і вельмі дарагога каменя, які быў распаўсюджаны на нашых землях у XVI - XVIII ст. Патрапіў ён са Скандынаўскага паўвострава, а менавіта - са Швецыі, адсюль і такая назва. У нас такі камень заказвалі ў асноўным магнаты, заможная шляхта і каталіцкія ордэны. У шведскіх каменяломнях пароду калолі на квадратныя кавалкі ад 20 да 55 см (у залежнасці ад заказу) і паліравалі. Затым гатовы матэрыял дастаўлялі ў порт Гданьска, адкуль развозілі па ўсёй Еўропе. Гэтым каменем аздабляліся капліцы, касцёлы, надмагільныя пліты. Дарэчы, ім аздоблена падлога быўшых езуіцкага і бернардынскага касцёлаў у Гродна. Заказ на “шведскі мармур” зрабілі і кармеліты ў Глыбокім.
Рэліктавыя малюскі ў нашым храмеКамень, які мае асадкавае паходжанне і адносіцца да ардавікскага перыяду палеазойскай эры, утварыўся прыкладна 450 млн. год таму назад. Важнай прыкметай пароды з'яўляецца прысутнасць палеазаалагічных акамянеласцяў, галоўным чынам галаваногіх малюскаў Ortoceras (ортацэрас) i Endoceras (эндацэрас). Гэтыя вымершыя малюскі мелі конусападобную выцягнутую ракавіну, даўжыня якой у асноўным не перавышала 30 см.
Убачыць ракавіны марскіх жывёл, якія насялялі нашу планету мільёны гадоў таму назад можна мармуровых плітах праваслаўнага храма нашага горада.

Праз Глыбоччыну праходзіць дарога з Полацка на Вільню — стары Альгердаў шлях. З’явіўся ён у выніку паходаў Вялікага Князя Літоўскага Альгерда на Маскву ў 1368, 1370, 1372 гадах. Па гэтай дарозе вялікі князь Альгерд вёў свае войскі ў паход. У часы княжання Вітаўта гэты гасцінец называўся Вітаўтаў шлях. Пазней, станам гэтага гасцінца вельмі быў заклапочаны кароль Рэчы Паспалітай Стэфан Баторый, які таксама праходзіў вайной на Пскоў па гэтым гасцінцы. Праходзіць гэты шлях і праз некаторыя вёскі нашага раёна: Празарокі, Зябкі, Прошкава, Пліса, Забор’е і далей на Глыбокае. І кожная з іх, за выключэннем Прошкава, насіла на пачатку ХХ стагоддзя статус мястэчка.

Даследчая праца, як сродак пазнання роднага краю

Кожнага чалавека цікавіць гісторыя тых мясцін, дзе ён пражывае. Не застаюцца ў баку ад пазнавальнай дзейнасці і вучні нашай школы, а таксама і мы, вучні 11-га класа: Нефядовіч Аляксандр і Шарабайка Данііл. Сістэматычна займаючыся пошукава-даследчай працай, сабралі шмат звестак пра ўзнікненне назваў родных вёсак, пра іх гісторыю, працу знакамітых землякоў, традыцыі і абрады нашай мясцовасці, падзеі Вялікай Айчыннай вайны, гісторыю духоўных святынь роднага краю. Неаднаразова ўдзельнічалі ў раённай канферэнцыі вучнёўскіх даследчых работ “Крок у будучыню”, у абласной канферэнцыі “Эўрыка”, у міжнароднай канферэнцыі, прысвечанай трагічнай гісторыі Вялікай Айчыннай вайны.

Язэп ДраздовічНябесныя бегі Язэпа Драздовіча. 

“Які раней за ўсіх Калумбаў свету на многіх перагасцяваў планетах…”Аўтапартрэт

Гэтыя радкі беларускі паэт Максім Танк прысвяціў свайму сучасніку Язэпу Драздовічу. Той самы Максім Танк, які калісьці няшчадна раскрытыкаваў паэму нашага земляка “Трызна мінуўшчыны”. Аднак, ставячы пад сумненне паэтычныя здольнасці Драздовіча, пра яго мастацкую і даследчую работу класік выказваўся ўжо зусім па-іншаму: “Рэдкі скарб, якому некалі і цаны не будзе”. Сапраўды, наўрад ці знойдзецца сярод ураджэнцаў Глыбоччыны такая ж рознабаковая асоба, як Язэп Драздовіч. Ён быў і археолагам, і этнографам, і паэтам, і пісьменнікам, і скульптарам, і рэзчыкам па дрэве… І нават нядрэнным хірамантам! Аднак сучаснікам “дзядзька Язэп” найбольш вядомы як таленавіты мастак. З самага пачатку сваёй творчай дзейнасці Язэп Нарцызавіч праявіў сябе як мастак гістарычнай тэмы, якую не пакідаў да канца жыцця. Гэта і серыі графічных работ («Дзісеншчына», «Старажытны Мінск», «Заслаўе», «Глыбокае», «Навагрудак і Навагрудчына» і інш.), якія можна смела лічыць выдатнымі крыніцамі па гісторыі архітэктуры Беларусі, і жывапісныя карціны з выявамі гістарычных асоб нашага краю («Усяслаў Чарадзей у парубе пад палатамі кіеўскага князя», «Пагоня Ярылы», «Песня Баяна», «Пярсцёнак Усяслава Чарадзея», партрэты Францыска Скарыны і Францішка Багушэвіча).