Дата каляндара

15 студзеня спаўняецца 82 гады з дня ўтварэння Глыбоцкага раёна. Гэта не проста памятная дата, але і добрая нагода...

У будучыню разам

4 студзеня 2022 года ў калектыве нашай установы адбылася дыялогавая пляцоўка па абмеркаванні праекта змяненняў і...

З Новым 2022 годам!!!

Супрацоўнікі нашага музея падрыхтавалі навагоднія пажаданні на аснове асабістага і працоўнага вопыту. З Новым годам...

Першыя дзіцячыя партызанскія чытанні

Снежань 1942-га – асаблівая дата ў гісторыі г.п. Бягомль. Партызаны брыгады "Жалязняк" у выніку двухдзённай аблогі і...

За навагоднім настроем - у музей!

Напярэдадні навагодніх святаў запрашаем вас далучыцца да нашай PR-акцыі "Навагодні сюрпрыз у музеі"! ...

Сучасныя тэхналогіі на службе гісторыі

У нашым музеі з'явіўся новы прыемны бонус для індывідуальных наведвальнікаў – QR-коды. З іх дапамогай любы ахвочы на...

Дыялог з кіраўніцтвам адбыўся

Начальнік упраўлення культуры Віцебскага аблвыканкама Падгурскі Пётр Мікалаевіч правёў асабісты прыём грамадзян,...

Адным з відаў турызму, які ў апошнія гады развіваецца ў нашай краіне, з’яўляецца гастранамічны турызм. Яго сутнасць заключана ў імкненні пазнаёміцца з краінай праз прызму нацыянальнай кухні. Але для таго, каб зацікавіць турыста беларускімі кулінарнымі асаблівасцямі, яму трэба прапанаваць сапраўды аўтэнтычныя стравы, традыцыя прыгатавання якіх перадаецца з пакалення ў пакаленне.

Бадай першае, што прыходзіць у галаву пры думцы пра нашу нацыянальную кухню – знакамітыя беларускія дранікі. Але ж далёка не толькі іх могуць прапанаваць турыстам айчынныя майстры кулінарнай справы. У кожным рэгіёне Беларусі да нашага часу захоўваюцца старадаўнія рэцэпты ўнікальных страў, якія могуць зацікавіць аматараў смачна і з густам паесці. Некаторым з іх пашанцавала патрапіць у Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь, што павінна садзейнічаць іх надзейнаму захаванню. Гастранамічныя асаблівасці Глыбоччыны ў гэтым спісе прадстаўлены трыма праяўленнямі кулінарнай спадчыны нашага краю: стравамі “Клёцкі з душамі” і “Масляны баран”, а таксама тэхналогіяй выпечкі жытняга хлебу.

Пахавальная абраднасць займала асобнае месца ў традыцыйным светапоглядзе беларусаў, паколькі прадугледжвала сістэму рытуальных дзеянняў, рэлігійных уяўленняў і прадпісанняў, закліканых сімвалічным чынам аформіць смерць чалавека і яго пераход ў свет продкаў (нябожчыкаў). Свае вытокі пахавальная абраднасць бярэ са старажытных часоў, і ў першую чаргу гэта было звязана з верай у душу і загробнае жыццё, з важнасцю захоўваць сувязь пакаленняў, існаваннем старажытнага культу продкаў. Гэта пакінула свой адбітак на культурным развіцці беларускага народа, і закранула другія яго аспекты. Большасць традыцый пахавальнага абраду дайшло да нашых дзён, у тым ліку і памінанне памерлых. Памінкі праходзілі як у канкрэтны час - пасля пахавання, так і ў строга адведзеныя дні, якія назвалі Дзядамі.

Памінальны стол беларусаўДзяды – памінальны абрад, рытуальная вячэра ў памяць памерлых родзічаў. У некаторых выпадках паняцце “Дзяды” мела іншы сэнс – Дзядамі называлі душы памерлых продкаў, а таксама рытуальную ежу, падрыхтаваную на памінальны дзень. У найболей архаічнай форме Дзяды захаваліся толькі ў беларусаў.

Дзядоў у беларусаў, як і паводле царкоўнага ўставу, чацвёра: зімовыя (Масленічныя) – перад Масленым тыднем, веснавыя (Радунічныя) – на Радуніцу, летнія (Духаўскія, Сёмушныя, Стаўроўскія) – у суботу перад Сёмухай на Духаў дзень, восеньскія (Змітраўскія, Вялікія, Багатыя) – перад святым Дзмітрыем. У некаторых рэгіёнах Беларусі адзначаюць і да шасці Дзядоў. Але найбольш значымымі лічыліся восеньскія Вялікія Дзяды.

“Клёцкі з душамі” – папулярная страва, распаўсюджаная на захадзе Віцебскай вобласці, у тым ліку і на тэрыторыі Глыбоцкага раёна. Назву страва атрымала ад начынкі, якая змешчана ў сярэдзіне клёцкі і называецца “душой”. Першапачаткова клёцкі з’яўляліся рытуальнай стравай памінальнага стала, пра што пісаў Рыгор Барадулін у вершы “Чышчу бульбу”:

Там бульбай адбывалі
Святы ўсе:
На клёцкі бульбу дралі на хаўтуры,
З душамі клёцкі дзень віталі хмуры
У кроплях пары,
Нібыта ў расе.
I на Дзяды таксама клёцкі елі,
Напаміналі, што не вечна ў целе
Душа святло дрыготкае нясе.

Карціна, якая перадае працэс прыгатавання калдуноўКлёцкі, і не абавязкова “клёцкі з душамі” лічыліся абавязковай стравы на памінках з даўніх часоў. Устойлівы выраз “запрасіць на клёцкі” у нашай мясцовасці азначаў “запрасіць на памінкі”. Пры гэтым начынка (напрыклад, з мяснога фаршу) выступае сімвалам душы, а абалонка (з цёртай варанай бульбы) – цела. Хаця аматары містыкі трактуюць гэта крыху інакш. Маўляў, калі разразаеш толькі што прыгатаваную клёцку – знутры паднімаецца духмяная пара. Гэта і ёсць "душа".
С цягам часу страва з бульбы набыла такую папулярнасць, што клёцкі сталі гатаваць і ў выхадныя ды святочныя дні. Адзін з рэцэптаў гатавання клёцак на Глыбоччыне апісаў у сваёй рукапіснай кнізе “Дыяменты роднай мовы” краязнаўца Іван Волкаў. Вось што піша ён пра стравы з бульбы:

Клёцкі. Драную бульбу адціскаюць праз марлю. Калі крухмал адстаіцца, яго увесь дадаюць у адціснутую драную бульбу, убіваюць два яйкі, соль, старанна вымешваюць. Рыхтуюць мясны фарш са свініны і гавядзіны з дабаўленнем цыбулі, перцу, лаўровага лісту, кмену. Бярэцца жменя бульбянога цеста, расціскаецца ў аладку з паглыбленнем усярэдзіне, куды кладзецца кавалачак фаршу, мяса абціскаецца цестам і ў далонях закатваецца. Клёцкі кідаюць у кіпень, крыху падсолены. Праз паўгадзіны клёцкі будуць гатовы. Варыць клёцкі лепш у прасторным чыгунку ці каструлі, каб можна было іх у час варкі лёгка памешваць. Ядуць клёцкі са смятанай, толькі што зваранай капустай, ці з сокам, у якім яны варыліся. Клёцкі з’яўляюцца адной з асноўным памінальных страў.

Калі ж упершыню “клёцкі з душамі” згадваюцца ў пісьмовых, ці літаратурных крыніцах? Паспрабуем знайсці адказ на гэта пытанне з дапамогай музейных экспанатаў.