Глубокский
историко-этнографический музей

26 апреля — день, когда мир замер в ужасе. В этот день в 1986 году произошла крупнейшая катастрофа в истории атомной энергетики — взрыв на Чернобыльской АЭС.
Эта трагедия оставила глубокий след в судьбе многих стран, но Беларусь приняла на себя основной удар. Каждый пятый житель Беларуси стал жертвой Чернобыля. И если учесть, что в первые дни после аварии почти вся территория нашей республики была загрязнена радиоактивным йодом, то в Беларуси нет ни одного человека, которого бы не затронула эта катастрофа…
Десятки пожарных отдали свои жизни, защищая страну от радиационной угрозы. Тысячи людей боролись и продолжают бороться с последствиями этой ужасной катастрофы, рискуя жизнью.

В 2002 году издательство «Беларускі кнігазбор» опубликовало книгу глубокской писательницы Галины Сутулы «Дневник простого смертного». В ней автор затрагивает множество актуальных проблем, включая чернобыльскую трагедию. Сегодня мы предлагаем несколько отрывков из этой книги. Как говорится, чернобыльская трагедия и её последствия глазами простой белорусской женщины:

“… Над Беларуссю навісла пагроза атамнага знішчэння…
Чарнобыль застаў людзей у разгубленасці. Насельніцтва было бездапаможным, як немаўля, зусім недасведчаным у пытаннях супрацьатамнай абароны. Ніхто, акрамя вучоных, не ведаў аб небяспецы радыяцыі, аб перыядах распаду цэзія, радыя, аб дозах, якія могуць стаць смяротнымі.
Ну а ў першы дзень аварыі ўсе мы, беларусы, нахапаліся рэнтгенаў звыш нормы, хоць Віцебская вобласць і самая аддаленая ад месца здарэння.
Тэлефаную у вёску маці, каб папярэдзіць, а яна мне:
- А дзе яна тая радыяцыя?
- Яна нябачная, - тлумачу, - але вельмі небяспечная.
- Калі яе не відаць, значыць, і баяцца не варта, - чую адказ, - Мы капусту, каб чэрві не елі, ужо гадоў дваццаць дустам пасыпаем. Капусту ядзём, і ніякая халера нас не бярэ.
Вось і спрачайся з ёй!”

“Праз два тыдні пасля аварыі на Чарнобыльскай АЭС прайшоў дождж. Дажджы, вядома ж, ішлі і раней, але гэты быў асаблівы. Цёплы, ласкавы, мяккі. І сонца вочы слепіць, і дожджык у твар тыкаецца, як сляпы. Нябачны і злосны вораг – радыяцыя – ужо ўжывіўся ў яго чыстыя кропелькі, у цёплую, як блін на патэльні, зямлю, у беласнежна-ружовыя пялёсткі яблынь…
Раніцай пайшла на агарод, дзе раслі агуркі. Сёлета, як ніколі, яны мелі лапушыстае цёмна-зялёнае лісце. Гляджу, а яны пакрыліся шэрым, як быццам ад цыгарэт, попелам. Ад лёгкага налёту лісты ўздуліся гарбамі, месцамі пабляклі, напаўссохлі і, адчувалася, страцілі жыццё. Атамная зараза знішчыла маю працу. Я пачала страсаць “попел”, паліла лісты вадой, бо нічога лепшага не прыдумала, а маладыя саджанцы неяк трэба было ратаваць. Але ж “попел” сыпаўся на зямлю, перамешваўся з ёй, каб пасля труціць нас.
Пра той дождж успомніла, калі ўбачыла першы, з пальчык, агурочак. Узрадавалася. Думала зрабіць дзецям свежую салату, а аказалася, што ён увесь у рудых плямах, як у радзімках. Дакранулася пальцам да плямы і адчула пад ёй слізь і макрату. Гэты малыш-плод нарадзіўся і загінуў адначасова. Ці не такі лёс чакае пакаленне людзей?”

“Чарнобыль паглынаў людзей. Самыя першыя выратавальнікі ўжо праз пару тыдняў пасля аварыі аказаліся ў бальніцах, многія з іх адышлі ў нябыт. Але патрабаваліся ўсё новыя ахвяры, каб задаволіць ненажэрную прорву. У зону ехалі прымусовыя “добраахвотнікі”, якіх прызначалі па месцу работы. Але не выключаю магчымасці, што былі і сапраўды жадаючыя, якія ахвяравалі жыццём для выратавання іншых.
Узведзены над рэактарам саркафаг быццам бы спыніў радыяцыйныя выкіды, але землі ў радыусе трыццаці кіламетраў афіцыйна лічыліся забруджанымі. Людзей перасялялі ў больш чыстую мясцовасць. У абыходзе з’явіўся тэрмін “зона адчужэння”. Туды, нягледзячы на небяспеку і забаронены ўклад, імкнуліся вярнуцца тыя, хто лічыў апусцелыя мясціны сваёй маленькай радзімай”.
У якасці падзякі за работу ў зоне адсялення “добраахвотнікам” ці выплачвалі прэміі, ці давалі Ганаровыя граматы наступнага зместу: “Выконваючы заданне Савецкага ўрада ў незвычайна складаным становішчы, Вы ўпэўнена прайшлі выпрабаванне на мужнасць і вытрымку, праявілі высокія маральна-палітычныя і псіхалагічныя якасці. Глыбокае разуменне асабістай адказнасці за даручаную справу ліквідацыі вынікаў аварыі на Чарнобыльскай АЭС. Выказваем вам сардэчную падзяку за абразцовае выкананне патрыятычнага абавязку перад Радзімай”.

Размышления обычной женщины о трагедии, затронувшей судьбы многих белорусов, дают нам возможность ещё раз задуматься о необходимости укрепления международного сотрудничества в устранении последствий техногенных катастроф.