Глубокский
историко-этнографический музей

У рамане беларускага пісьменніка, ураджэнца Дзісенскага павета змешчана апісанне публічнага пакарання смерцю, якое сапраўды мела месца ў Глыбокім: “Акупацыйныя ўлады ў расклееных па ўсім гарадку аб’явах сцвярджаюць, што асуджаны … займаўся забойствам, дыверсіямі і шпіянажам. … Кола паліцэйскіх і шпалеры жандараў расступіліся і, прапусціўшы да шыбеніцы машыны, зноў самкнуліся. У першай машыне расчыніліся дзверцы, з яе крытага кузава вылезла чацвёра паліцэйскіх. Яны вывелі з машыны чалавека са звязанымі рукамі. Гэта быў шыракаплечы, зусім малады юнак…”

1. Укажыце імя пісьменніка і назву рамана.
2. У якім годзе ў Глыбокім адбылася апісаная ў кнізе падзея?
3. Назавіце імя пакаранага смерцю чалавека.

Вызваленне ад гітлераўскіх захопнікаў далося Глыбокаму дарагой цаной – многія вуліцы горада былі зруйнаваны амаль цалкам. Адной з пабудоў, якой пашанцавала ўцалець, быў трохпавярховы жылы дом, пабудаваны ў 1920-я гады.

1. Якая ўстанова адукацыі размяшчалася ў гэтым будынку з 1944 па 1955 год?
2. Як называлася падпольная патрыятычная моладзевая арганізацыя, што дзейнічала ў Глыбокім сярод навучэнцаў гэтай установы ў 1945-1947 гадах?
3. Назавіце беларускую паэтэсу, члена Саюза пісьменнікаў СССР, якая ў 1946-1948 гадах вучылася ў дадзенай установе.

Карпатлівая праца археолагаў дазваляе нам лепш спазнаць старажытную гісторыю нашай зямлі. Археалагічныя даследаванні на Глыбоччыне ў розны час праводзілі Ф. В. Пакроўскі, Я. Драздовіч, У. Галубовіч, Л. У. Дучыц, Э. М. Зайкоўскі і іншыя.

1. Укажыце назву вёскі Глыбоцкага раёна ў ваколіцах якой у канцы XVIII стагоддзя праводзіліся адны з першых у гісторыі Беларусі дакументальна зафіксаваныя археалагічныя раскопкі.
2. Назавіце беларускага археолага, які ў 1965 годзе знайшоў каля адной з вёсак Узрэцкага с/с манетна-рэчавы скарб XI стагоддзя.
3. Каля якой вёскі знаходзіцца самае вялікае скапленне курганоў на Глыбоччыне (каля 300 насыпаў)?

У сярэдзіне 1920-х гадоў у Глыбокім у раёне сучасных вуліц Вольнай і Камсамольскай былі пабудаваны шэсць аднатыпных драўляных дамоў, прызначаных для пражывання чыноўнікаў павятовай адміністрацыі. Нягледзячы на тое, што яны не захавалі свой першапачатковы выгляд, большасць з іх да гэтага часу нясе рысы вельмі цікавага архітэктурнага стылю.

1. Як называецца гэты архітэктурны стыль?
2. Укажыце імя архітэктара, па праекту якога былі ўзведзены згаданыя будынкі.
3. Назавіце ўраджэнца Глыбоччыны, жыльца аднаго з гэтых дамоў – аўтара шматлікіх краязнаўчых фатаграфій з жыцця Глыбокага 1920 – 1930-х гадоў.

У 1613 годзе ў Амстэрдаме была надрукавана карта Вялікага княства Літоўскага, створаная пад кіраўніцтвам мастака і гравёра Тамаша Макоўскага. Гэта карта, выдадзеная па ініцыятыве і за кошт дзяржаўнага дзеяча і мецэната Мікалая Крыштафа Радзівіла “Сіроткі”, стала першай буйнамаштабнай картай нашай старажытнай дзяржавы і адрознівалася ад ранейшых работ даволі высокай ступенню дакладнасці.

1. Пералічыце населеныя пункты Глыбоцкага раёна, адлюстраваныя на гэтай карце.
2. Назавіце аўтара геаграфічнай карты, на якой упершыню было абазначана Глыбокае.
3. У якіх населеных пунктах Глыбоччыны, згодна Генеральнай карце Мінскай губерні 1821 года, знаходзіліся паштовыя станцыі павятовай паштовай дарогі?

Правильные ответы:

1. Прыведзены ў пытанні ўрывак узяты з рамана «“Крэсы” змагаюцца» беларускага пісьменніка Міхася Машары. Апісаная ў гэтым творы сцэна публічнага пакарання смерцю на плошчы невялікага заходнебеларускага горада заснавана на рэальных падзеях 1931 года, калі ў Глыбокім за шпіянаж на карысць СССР быў павешаны па прысуду польскіх улад мясцовы жыхар Міхаіл Дзмітрыеў.
2. Згаданы ў другім пытанні трохпавярховы будынак з 1944 па 1955 год быў месцам размяшчэння Глыбоцкага педагагічнага вучылішча, якое ў 1948 годзе скончыла будучая вядомая беларуская паэтэса Еўдакія Лось. З 1945 года сярод навучэнцаў педагагічнага вучылішча дзейнічала падпольная патрыятычная моладзевая арганізацыя “Саюз беларускіх патрыётаў”, што праіснавала да лютага 1947 года.
3. У 1790 годзе ўладальнік маёнтка Мосар Роберт Бжастоўскі правёў у наваколлі гэтай вёскі першыя ў гісторыі Беларусі дакументальна зафіксаваныя археалагічныя раскопкі. У 1965 годзе каля вёскі Гараўляны вядомы беларускі археолаг Георгій Васільевіч Штыхаў знайшоў манетна-рэчавы скарб XI стагоддзя. Найбольшае ж скапленне курганоў на Глыбоччыне (каля 300 насыпаў) знаходзіцца каля вёскі Перавоз Падсвільскага сельсавета.
4. У сярэдзіне 1920-х гадоў у раёне сучасных вуліц Камсамольскай і Вольнай па праекту архітэктара Юльюша Клоса былі ўзведзены шэсць аднатыпных драўляных дамоў у папулярным на той час закапанскім стылі. У адным з іх пражывала сям’я Леанарда Рачыцкага – аўтара шматлікіх краязнаўчых фатаграфій з жыцця Глыбокага 1920 – 1930-х гадоў.
5. Глыбокае, Мосар, Пліса, Псуя і Верхняе на карце ВКЛ Тамаша Макоўскага. Упершыню на геаграфічныя карты Глыбокае патрапіла ў 1570-х гадах. У 1579 годзе яго змясціў на карту Полацкага ваяводства Станіслаў Пахалавіцкі. У тым жа дзесяцігоддзі наш горад пад назвай “Glubekorra” апынуўся і на карце Лівоніі, складальнікам якой быў Ян Партанціус. Адным з важнейшых шляхоў, што пралягаў праз Глыбоччыну ў XIX стагоддзі, была павятовая паштовая дарога. На ёй, сярод іншых, былі і паштовыя станцыі ў Забор’і і Сароках.